NTP

NTP, "Network Time Protocol" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye "Ağ Zaman Protokolü" olarak çevrilir. İnternete veya yerel bir ağa bağlı bilgisayarların, sunucuların ve ağ cihazlarının sistem saatlerini atomik saatler gibi son derece güvenilir merkezi zaman kaynakları ile milisaniyeler seviyesinde senkronize (eş zamanlı) etmek için kullanılan en eski ve en kritik internet protokollerinden biridir. Bilgisayarların içindeki donanımsal saatler (RTC), sıcaklık değişimleri veya parça kalitesine bağlı olarak zamanla günde birkaç saniye geri kalabilir veya ileri gidebilir. Milyonlarca cihazın birbiriyle konuştuğu internet dünyasında bu zaman kaymaları büyük bir kaosa yol açar. NTP, 1985 yılından beri bu sorunu çözmek için UDP 123 numaralı portu kullanarak ağ üzerindeki saatleri eşitler. NTP, zaman kalitesini ve güvenilirliğini yönetmek için "Stratum" (Katman) adı verilen hiyerarşik bir ağ yapısı kullanır: Stratum 0 (Ana Kaynaklar): Zamanı doğrudan üreten cihazlardır. Atomik saatler, GPS uyduları veya radyo sinyalleri bu katmandadır. Doğrudan ağa bağlı değillerdir. Stratum 1 (Birincil Sunucular): Stratum 0 cihazlarına doğrudan (seri kablo veya özel donanımlarla) bağlı olan sunuculardır. Ağ üzerindeki en güvenilir zaman sunucularıdır. Stratum 2 (İkincil Sunucular): Zaman verisini internet üzerinden Stratum 1 sunucularından alan bilgisayarlardır. Genelde şirketlerin veya servis sağlayıcıların kullandığı halka açık NTP sunucuları (örneğin pool.ntp.org) bu katmandadır. Stratum 3 ve Aşağısı: Zamanı bir üst katmandaki sunucudan alarak zincirleme şekilde devam eden son kullanıcı cihazları ve yerel ağ sunucularıdır. NTP algoritmaları, ağdaki gecikmeleri (jitter ve paket iletim sürelerini) hesaplayarak zaman verisini milisaniyelik sapmaları bile düzeltecek şekilde hassas bir şekilde sisteme işler.

Günlük Kayıtları ve Siber Güvenlik (Log / SIEM Analizi): Bir sunucuda veya ağda siber saldırı ya da sistem hatası meydana geldiğinde; güvenlik duvarı (firewall), veritabanı ve işletim sistemi loglarının (günlük kayıtlarının) kronolojik olarak tam eşleşmesi gerekir. Saatler senkronize değilse, saldırının izini sürmek imkansız hale gelir. Kimlik Doğrulama Protokolleri (Kerberos, TLS/SSL): Active Directory altyapılarında kullanılan Kerberos gibi protokoller, güvenlik amacıyla istemci ile sunucu saati arasında en fazla 5 dakikalık bir farka izin verir. Fark açılırsa kullanıcılar sisteme giriş yapamaz. Benzer şekilde, süresi dolan veya yeni başlayan TLS sertifikalarının doğrulanmasında saat doğruluğu kritiktir. Veritabanı ve Sunucu Senkronizasyonu (Replikasyon): Birden fazla sunucunun (cluster) veya veritabanının eş zamanlı çalıştığı sistemlerde, "bir verinin en son ne zaman güncellendiği" bilgisi (timestamp) hayati önem taşır. NTP olmasaydı, eski veri yeni verinin üzerine yazılabilirdi. Yedekleme ve Otomasyon Zamanlayıcıları (Cron Jobs): Sunucularda gece yarısı çalışması planlanan yedekleme scriptlerinin, veri senkronizasyonlarının veya otomatik web görevlerinin tam zamanında ve birbiriyle çakışmadan yürütülmesinde kullanılır. Finans, Bankacılık ve Kripto Para: Borsalardaki milisaniyelik işlemlerin, banka transferlerinin ve blokzincir ağlarındaki blok üretim zamanlarının doğrulanması tamamen milisaniyelik zaman senkronizasyonuna dayanır.